miejsce dla wszystkich uczulonych na lateks
Blog > Komentarze do wpisu

Alergia na lateks

Słowo "alergia" jest połączeniem greckich słów (6): 
Allos (inny) i Ergos (działanie)


Początkowo oznaczała zmienioną odczynowość organizmu na antygen podany powtórnie. Termin ten został wprowadzony w 1906 roku przez von Pirquenta, w celu określenia zmienionej reaktywności ustroju (3). Obecnie używa się go w węższym znaczeniu jako synonimu nadwrażliwości. Z alergią wiąże się pojęcie atopii. Jest to dziedziczna skłonność do nadmiernej produkcji przeciwciał IgE w odpowiedzi na niektóre antygeny występujące w środowisku (3). Atopia została wprowadzona przez Coca i Cookew w 1923 roku, którzy uznali za takie schorzenia: astmę, pokrzywkę i katar alergiczny (2). 
Występowanie chorób alergicznych skóry zależy od wielu czynników tj.; wieku, płci, zawodu i obciążenia atopią (2). 
Jednym z powodów wzrostu liczby chorób alergicznych jest jakościowa zmiana ekspozycji na alergeny, co jest związane z występowaniem nowych alergenów lub zwiększeniem agresywności dotychczas występujących. Na strukturę chemiczną oraz ich liczbę mają pośredni wpływ zanieczyszczenia powietrza powodujące zaburzenia wzrostu i dojrzewania roślin. Bezpośrednio wpływają one na zmianę białka alergenów. Jednym z przykładów są białka lateksu jako alergeny podejrzane o zmianę struktury chemicznej (3). 
W wyniku wzmożonego działania środowiska zewnętrznego lub upośledzenia obronności ogólnej ustroju dochodzi do załamania 
sprawności obronnej skóry, co jest przyczyną alergii (7). 

Rys historyczny
Najstarsza informacja o reakcji alergicznej (anafilaktycznej) pochodzi z Egiptu, z tablicy grobowej z 2641 roku przez Chrystusem, przedstawiającej śmierć faraona Menesa umierającego po użądleniu przez osę. Jednak historia nadwrażliwości na lateks bierze swój początek w Europie. Pojedyncze przypadki alergii na lateks rozpoznawano już w 1927 roku. Stern (9) opisał w Niemczech pacjenta z ciężką uogólnioną pokrzywką wywołaną przez kauczukową protezę dentystyczną (9). 
Pierwszy dokładniejszy opis alergii na lateks, dokonany przez Nettera (9) pochodzi z 1979 roku. Autor przedstawił objawy pokrzywki u gospodyni domowej podczas noszenia rękawic gumowych. W 1980 roku w Finlandii doniesiono o pokrzywce kontaktowej pojawiającej się u pielęgniarki na skutek używania rękawic lateksowych. W literaturze opisano dwa przypadki śródoperacyjnej anafilaksji wywołanej przez lateks. 
W 1987 Axelsson (9) opublikował doniesienie o wstrząsie anafilaktycznym podczas rutynowego badania ginekologicznego. 

Epidemiologia alergii na lateks
W ciągu ostatnich kilkunastu lat znacznie zwiększyła się częstość występowania alergii na lateks. Związane jest to z wręcz lawinowym wzrostem zużycia rękawic lateksowych spowodowanym obawą przed rozprzestrzenianiem się AIDS i wirusowych zapaleń wątroby. Obecnie wytwarza się w skali światowej około 6 milionów ton gumy (8). 
Zwiększone zapotrzebowanie na wyroby z lateksu spowodowało wiele modyfikacji w hodowli drzew kauczukowych oraz produkcji rękawic. Na rynku pojawiło się wiele gatunków produktów gumowych, o wyższej zawartości białek, a więc o wyższym potencjale alergenowym (3). 
Najbardziej narażeni na rozwój alergii na lateks są pracownicy służb medycznych, zakładów przetwarzających lateks, a także pacjenci. Wśród personelu medycznego pracownicy stomatologii stanowią ważna grupę ryzyka wystąpienia chorób alergicznych skóry. Przyczynę upatruje się w nadwrażliwości na alergeny obecne w środowisku pracy, do których należą: środki dezynfekcyjne, guma, metale i środki zapachowe (7). 
W ciągu ostatnich lat w wielu krajach, w tym również w Polsce, notowano wzrost częstości alergii na rękawice lateksowe. W Polsce po raz pierwszy problem złej tolerancji rękawic gumowych zasygnalizowano w liście do redakcji Polskiego Tygodnika Lekarskiego w 1992 roku opisując 3 uczulonych chirurgów (10). Obecnie częstość alergii na lateks utrzymuje się w granicach 1% populacji mieszkańców USA i Europy Zachodniej. Natomiast częstość uczuleń na alergeny lateksu u pracowników służby zdrowia, waha się w krajach wysoko uprzemysłowionych od 8,2-22%. W Polsce do roku 1994 nie spostrzegano praktycznie alergii na lateks (9). Przyczyny pojawienia się kilkanaście lat temu uczuleń typu natychmiastowego na lateks nie zostały do tej pory wyjaśnione. Obecnie występowanie alergii natychmiastowej na lateks w Polsce szacuje się na 0-9%, a wśród osób z atopią na 3-9,4%. Natomiast brak jest danych dotyczących występowania alergii na gumę w populacji ogólnej w Polsce (7). 

Alergia na lateks gumy naturalnej
W nomenklaturze przemysłu chemicznego termin "lateks" stosowany jest do określenia każdej emulsji polimerów, włączając w to gumy syntetyczne i plastiki. Termin "lateks gumy naturalnej"(LGN) odnosi się do produktów z mlecznego płynu (mleczko kauczukowe) (7). Naturalny lateks (NRL-natural rubber latex) - główny produkt polimeryzacji cząsteczek izoprenu- jest substancją wytwarzaną przez ponad 200 roślin (drzew i krzewów kauczukodajnych), wśród których najczęstszy jest pochodzący z wilczomleczowatych (Euphorbiaceae) kauczukowiec brazylijski (Havea brasiliensis) (1,5,11). Do celów przemysłowych wykorzystuje się prawie wyłącznie produkt pochodzący z kory (znacznie rzadziej z liści) Havea brasiliensis rosnącej w warunkach naturalnych w środkowej i południowej Afryce. Plantacje tego drzewa dominują w Azji południowo-wschodniej. Przemysłowym źródłem lateksu są komórki mleczne drzewa kauczukowego, które mają zdolność przekształcania sacharozy w cis-1,4-poliizopren (gumę naturalną) (12). Mleczko kauczukowe jest to mlekodajna emulsja zawierająca m.in. białka, które to u ludzi indukują alergię natychmiastową. Przyjmuje się, że jednym z powodów zmian w strukturze alergenów lateksu było przeniesienie plantacji drzew kauczukowych z Ameryki Środkowej i Południowej do Azji Południowej i Afryki (3). Ponieważ warunki klimatyczne różnią się w poszczególnych krajach, proteiny obecne w NRL pochodzącym z różnych rejonów nie są identyczne. Różnice te są dodatkowo nasilane odmiennymi sposobami oczyszczania lateksu i jego obróbki. Są wyroby silniej i słabiej alergizujące, gdyż w niektórych zawartość białka jest znacznie większa (niekiedy nawet 2000 razy) (2). Przetwarzanie lateksu w takie wyroby jak rękawice prowadzi do usunięcia większości rozpuszczalnych białek, szczególnie podczas procesu płukania wodą, co sprawia, że pozostająca w filmie ilość białek jest bardzo mała. Właśnie te resztkowe ilości białek mogą być powodem odczynów alergicznych. Zawartość białka może się znacznie różnić nawet w poszczególnych produktach tej samej partii produkcyjnej (5). 
Wyroby z lateksu są wytwarzane w skali przemysłowej już od kilkudziesięciu lat, a produkty zawierające lateks są współcześnie bardzo szeroko rozpowszechnione na całym świecie (2). 
Do wyrobów zawierających lateks należą: cewniki, fiolki, stazy, termofory, bandaże elastyczne, maski, strzykawki (4). 
Doskonałe właściwości przetwórcze lateksu kauczuku naturalnego oraz korzystne właściwości barierowe i wytrzymałościowe, a także miękkość i elastyczność wulkanizowanych filmów lateksowych sprawiają, że obecnie ponad 99% rękawic chirurgicznych i 85% rękawic zabiegowo-diagnostycznych wytwarza się z tego surowca (5). 

Objawy alergii na lateks
Ustępują przeciętnie po godzinie, choć niekiedy czas ich utrzymania bywa znacznie dłuższy, względnie krótszy. Po dłuższym stykaniu się z lateksem poszczególne wykwity zlewają się w większe powierzchnie obrzękowe, a czasami powstaje obrzęk Quinckego, gdy dochodzi do zajęcia tkanki podskórnej. Niekiedy występuje rzadka jednostka-protein contact dermatitis. Klinicznie przypomina ona wyprysk, ale uczulenie ma charakter natychmiastowy. Zmiany często wykraczają poza miejsce dotyku skóry przez rękawice lateksowe. Nierzadko dochodzi do uogólnionego wysiewu bąbli (urticaria generalisata). Czasami powstaje trudność zakwalifikowania tych wykwitów do określonej odmiany pokrzywki, np. wówczas, kiedy po długim bezobjawowym noszeniu rękawic powstają na twarzy bąble, którym towarzyszy osłabienie. Często z pokrzywką kontaktową współistnieje napadowe kichanie, objawy kataralne i/lub objawy zapalenia spojówek. 
W piśmiennictwie (2) opisano dramatyczny przebieg uczulenia na lateks przebiegającego ze wstrząsem anafilaktycznym oraz spadkiem ciśnienia tętniczego krwi u lekarki, która ze względu na dobro pacjenta nie mogła przerwać wykonywanego zabiegu. 

Grupy ryzyka alergii na lateks
Według opinii Komisji Europejskiej i Komitetu ds. Produktów i Urządzeń Medycznych oraz w oparciu o wieloośrodkowe obserwacje kliniczne wyróżnia się następujące grupy osób wysokiego ryzyka wystąpienia nadwrażliwości na lateks (1):

  • dzieci i dorośli cierpiący z powodu rozszczepu kręgosłupa (spina bifida),
  • pacjenci, którzy przebyli liczne zabiegi operacyjne,
  • osoby chore na kontaktowe zapalenie skóry,
  • pracownicy służby zdrowia.
Często pierwsze objawy zostają przeoczone i zbagatelizowane, bo trwają kilkadziesiąt minut i nie sprawiają dolegliwości. Bywają jednak początkiem uczulenia, które później może przebiegać groźnie przy następnym kontakcie z gumą (2). Objawy mogą być także wywołane obecnością cząsteczek lateksu w powietrzu. W powietrzu sal operacyjnych i gabinetów zabiegowych stwierdza się wysokie stężenie alergenów lateksowych osadzonych na cząsteczkach kurzu. Szczególnie duże ilości alergenów uwalniane są do powietrza podczas zdejmowania rękawiczek, kiedy to ich wewnętrzna strona ulega naprężeniom i ekspozycji (12). 

Źródła:
  1. Cudowska B., Kaczmarski M.: Alergia na lateks u dzieci i młodzieży. Alergia Astma Immunologia, 2003,8,129-134.
  2. Gliński W., Rudzki E.:Alergologia dla lekarzy dermatologów. Czelej, Lublin,2002.
  3. Grzesiak-Janas G., Maciuszonek M., Milewicz A.: Alergia na lateks u lek. stomat., stażystów i studentów stomatologii IS AM w Łodzi Mag. Stomat.2002,4,127,62-64.
  4. Jager L., Hans F. Merk.: Alergie lekowe,Czelej,Lublin,1999,116-119.
  5. Kamińska Wiesława: Alergia na lateks u pracowników służby zdrowia i możliwości jej ograniczania., Bezpieczeństwo pracy.2002,3.
  6. Obtułowicz K . :Alergologia praktyczna. PZWL ,Warszawa 2001.
  7. Pałczyński C.: Alergia zawodowa u pracowników służby zdrowia. IMP, Łódź, 2002.
  8. Reed D.: Update on latex allergy among health care personnel., Aorn J., 2003,78,3,409-12, 416-22, 425-6; 427-430.
  9. Romański B., Bartuzi Z. :Alergia i nietolerancja pokarmów, WN: Śląsk, Warszawa, 2004,165-177.
  10. Rudzki E.: Alergeny; Latex, MP,2000,9,15,56-57.
  11. Rudzki E., Parapura K. : Alergia na rękawice chirurgiczne ,Alergia Astma Immunologia ,2000,59,40,215-219.
  12. Kowalewski M., Kowalski M.: Alergia na lateks, Alergia Astma Immunologia. 1997,2,2,78-86.
  13. Lerhman E.:MD, Selecting the rith glove: Understanding latex allergy and glove chemistry,1996.

źródło artykułu:
piątek, 09 kwietnia 2010, piotr683

TrackBack
TrackBack w tym blogu jest moderowany. TrackBack URL do wpisu: